z http://nczas.com/numer-biezacy/pan-nie-zbada-zaglady-polakow/
W Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk w Pałacu Staszica
w Warszawie działa od pięciu lat Centrum Badań nad Zagładą Żydów.
Nasuwa się proste pytanie: dlaczego w państwowej instytucji naukowej,
będącej korporacją najwybitniejszych uczonych i siecią wspólnie zarządzanych
państwowych instytutów naukowych prowadzących badania na najwyższym
poziomie, nie powstało Centrum Badań nad Zagładą Polaków?
Odpowiedź wydaje się prosta.
Nie ma takiego centrum, bo nikt go nie utworzył.

Centrum Badań nad Zagładą Żydów powstało 2 lipca 2003 roku na mocy
rozporzÄ…dzenia Dyrektora Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, prof. Henryka
Domańskiego.

Wybitna indywidualność

Według informacji podawanych przez dyrektora IFiS, celem powołania centrum
było stworzenie interdyscyplinarnego środowiska osób zajmujących się zagładą
Żydów w Polsce w czasie II wojny światowej w różnorodnych aspektach:
historycznym, socjologicznym, psychologicznym, literaturoznawczym,
antropologicznym.
Prof. Domański stwierdza również, że centrum powstało przede wszystkim za
sprawą wybitnej indywidualności, jaką jest (według opinii tzw. środowiska i
samego profesora) Barbara Engelking-Boni, z wykształcenia psycholog, docent
w IFiS PAN, kierownik Centrum Badań nad Zagładą Żydów.
Według prof. Domańskiego, właśnie zainteresowania byłej doktorantki w IFiS i
jej osiągnięcia przyczyniły się do stworzenia Centrum, z którym współpracują
osoby zajmujące się problematyką zagłady Żydów.
Barbara Engelking-Boni (jak podaje Wikipedia) jest żoną Michała Boniego,
który w roku 2007 współtworzył program wyborczy Platformy Obywatelskiej, a 9
stycznia 2008 roku został powołany na stanowisko sekretarza stanu w
Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i szefa Zespołu Doradców Strategicznych
premiera Donalda Tuska.

Promocja Grossa
Na oficjalnej stronie internetowej Centrum polecana jest antypolska książka
Jana Tomasza Grossa "Strach": "Jan Tomasz Gross znów dotyka bolesnej
tematyki antysemityzmu.
Odkrycia, których dokonał, pisząc o sprawie zamordowanych przez polskich
sąsiadów Żydów z Jedwabnego, wstrząsnęły opinią publiczną i zmusiły nas do
rewizji głęboko zakorzenionej wizji własnej historii.
W >Strachu< autor analizuje doświadczenia wracających do domów polskich
Żydów i konfrontuje je z najnowszymi polskimi i światowymi badaniami
naukowymi. Efektem jest socjologiczno-historyczny esej, który omawia kwestię
antysemityzmu w Polsce tuż po zakończeniu wojny i który swoją kulminację
znajduje w reinterpretacji największego w powojennej Europie pogromu Żydów w
Kielcach.
To książka, która zmusza do myślenia i szczerej rozmowy" - czytamy w
zapowiedzi do dziÅ› widniejÄ…cej na witrynie Centrum.
Współpracownicy Centrum zaznaczają, że mają jeszcze dużo do zrobienia, gdyż
w polskich archiwach wciąż znajduje się wiele nieznanych dokumentów,
niewykorzystanych świadectw i relacji, które warto poznać, opracować i
wprowadzić do światowego obiegu naukowego.

Dlaczego nie Polacy?
A co zrobić z archiwami, w których znajduje się wiele nieznanych dokumentów
dotyczących zagłady Polaków, które można by również wprowadzić do światowego
obiegu naukowego?
Podczas rozmowy z redaktorem "Najwyższego CZASU!" prof. Domański przyznał,
że nie widzi możliwości powstania Centrum Badań nad Zagładą Polaków przy
Instytucie Filozofii i Socjologii, którego celem jest prowadzenie badań
podstawowych w zakresie filozofii i socjologii oraz nauk o poznaniu i
komunikacji.
Podkreślał, że Centrum powstało m.in. ze względu na osobę obecnej pani
kierownik.
Zaznaczył, że badania nad zagładą Polaków prowadzą historycy, zaś w pracach
Centrum nie chodzi o ustalanie faktów, lecz o aspekty socjologiczne,
psychologiczne czy antropologiczne.
Zgodził się, że w związku z takim podejściem do problemu nazwa Centrum
nieprecyzyjnie oddaje zakres jego działalności.
Jednak wstępna analiza badań prowadzonych pod kierownictwem Barbary
Engelking-Boni pozwala stwierdzić, że obejmują one właśnie ustalenia
faktograficzne.
W kręgu zainteresowań badawczych Centrum znajduje się bowiem doświadczenie
Holokaustu w relacjach ocalałych oraz próba opisu tego doświadczenia także w
świetle wszelkich innych dostępnych źródeł (dokumentów urzędowych i
osobistych, listów, relacji, wspomnień) i perspektyw (ofiar, świadków,
katów), historia getta warszawskiego i jego życie codzienne, codzienność
okupacyjnej Warszawy, wyzwania i dylematy moralne w okresie zagłady.
ÅšwiadczÄ… o tym liczne publikacje.
Między innymi w początkach 2007 roku Centrum zakończyło realizację
trzyletniego grantu badawczego nt. "Po obu stronach muru - społeczność
żydowska w Dystrykcie Warszawskim Generalnego Gubernatorstwa" (projekt
współfinansowany był przez Komitet Badań Naukowych i Claims Conference).
W listopadzie 2007 roku ukazała się nakładem Centrum i Wydawnictwa IFiS PAN
monografia wybranych artykułów grantu pt. "Prowincja Noc. Życie i zagłada
Żydów w dystrykcie warszawskim".
W latach 2005-2007 ukazały się trzy kolejne numery periodyku naukowego
Centrum zatytułowanego "Zagłada Żydów. Studia i Materiały".
Pismo prezentuje studia badawcze, prace przyczynkowe, nowe i nieznane dotÄ…d
materiały, punkty widzenia, recenzje i omówienia publikacji krajowych i
zagranicznych, informuje o wydarzeniach.
Członkowie Centrum rozpoczynają obecnie realizację nowego grantu badawczego
pt. "Ludność wiejska w Generalnym Gubernatorstwie wobec Zagłady i ukrywania
się Żydów 1942-1945".
Centrum zarządza witryną internetową warszawa.getto.pl, która prezentuje
bazÄ™ danych o warszawskim getcie. Znajduje siÄ™ w niej niemal 40 tys.
rekordów (stale uzupełnianych) dotyczących miejsc, osób i wydarzeń z
warszawskiego getta wraz ze zintegrowanÄ… mapÄ….
Centrum planuje inne projekty wydawnicze dotyczące publikacji dokumentów
źródłowych, opracowań i relacji. W trakcie przygotowań jest program edycji
przekładów ważnych monografii wydanych w Niemczech i we Francji.

Czy znajdzie się indywidualność?
Czy mogłoby powstać Centrum Badań nad Zagładą Polaków przy PAN?
To pytanie należy zadawać władzom tej instytucji.
Może znalazłaby się indywidualność na miarę docent Barbary Engelking-Boni,
której osiągnięcia skłoniłyby władze PAN do powołania Centrum Badań nad
Zagładą Polaków?
Jeżeli działałoby tak jak Centrum Badań nad Zagładą Żydów, powstałby
olbrzymi zbiór publikacji, odpisów, dokumentów i komentarzy ukazujących
historię Polaków prześladowanych w okresie II wojny światowej i po jej
zakończeniu.
Ale czy znajdzie się indywidualność, którą zaakceptowałoby warszawskie
towarzystwo skupione wokół Polskiej Akademii Nauk?
Rafał Pazio