W 1922 roku żydowski adwokat i dziennikarz Icchak Grünbaum
(1879-1970)
zorganizował Blok Mniejszości Narodowych, aby wspólnie wziąć udział w
wyborach do Sejmu II Rzeczypospolitej Polskiej. Blok był
porozumieniem
mieszczańskich i większości chłopskich ugrupowań politycznych
mniejszości narodowych (żydowskich, niemieckich i ukraińskich) w
Polsce (poza wschodnią Małopolską). Celem było prowadzenie wspólnej
akcji wyborczej i działalność sejmowa.
Do Bloku Mniejszości Narodowych nie przystąpiły socjalistyczne
partie żydowskie Bund i Poale Syjon.
We wschodniej Małopolsce partie żydowskie zgłosiły własną osobną
listę wyborczą. Natomiast na ziemiach byłej Kongresówki osobną listę
wyborczą zgłosił Żydowski Demokratyczny Blok Ludowy.

W wyniku wyborów do Sejmu RP (5 listopada 1922 r.) Blok Mniejszości
Narodowych zdobył 16%% głosów (66 mandatów), natomiast pozostałe
stronnictwa żydowskie zdobyły razem 4,6%% głosów (18 mandatów). Ogółem
Żydzi zdobyli 34 mandaty do Sejmu i 22 mandaty do Senatu RP. Do Sejmu
weszli między innymi: Joszua Heszel Farbstejn (1870-1948), Henryk
Rosmarin (1882-1955), Maksymilian Apolinary Hartglas (1883-1953),
Ignacy Schiper (1884-1943), Leon Reich (1897-1929), Emil Sommerstein
(1883-1957), rabin Aron Lewi (1879-1941), rabin Abraham Cwi
Perlmutter
(1843-1930), rabin Abraham Ozjasz Thon (1870-1936) i ortodoksyjny
rabin Meir Shapiro (1887-1934).
Farbstejn był kupcem i przemysłowcem, a od 1918 roku prezesem
Mizrachi w Polsce (do 1931 roku, kiedy wyjechał do Palestyny).
Rosmarin był prawnikiem i dziennikarzem syjonistycznej gazety
"Chwila", która wychodziła we Lwowie. Został wybrany prezesem Koła
Żydowskiego w Sejmie (do 1923 r.).
Hartglas był adwokatem i publicystą. Był członkiem Centralnego
Komitetu Organizacji Syjonistycznej w Polsce. Od 1926 roku był
prezesem Koła Żydowskiego w Sejmie.
Schiper (faktycznie Izaak Schipper) był żydowskim historykiem i
jednym z przywódców Poale Syjon.
Reich był adwokatem i członkiem Komitetu Wykonawczego Światowej
Organizacji Syjonistycznej. Był prezesem Organizacji Syjonistycznej
Małopolski Wschodniej. Od 1923 roku był prezesem Koła Żydowskiego w
Sejmu (do 1926 r.).
Rabin Lewi był od 1903 roku rabinem w Samborze (od 1926 r. w
Rzeszowie). Był jednym z przywódców Agudat Israel.
Sommerstein był adwokatem i członkiem Organizacji Syjonistycznej
w
Polsce.
Rabin Thon był członkiem Komitetu Wykonawczego Światowej
Organizacji Syjonistycznej i współtwórcą ruchu syjonistycznego w
Galicji. Od 1897 roku był rabinem w Krakowie i jednocześnie prezesem
Organizacji Syjonistycznej Małopolski Zachodniej i Śląska.
Rabin Perlmutter (Abram Hirsz) był od 1902 roku przewodniczącym
rabinatu warszawskiego. Był wybitnym talmudystą. Był
współzałożycielem
Agudat Israel i z jej ramienia kandydował do Sejmu II RP.

Równocześnie z wyborami parlamentarnymi, odbywała się silna agitacja
polityczna do wyboru prezydenta (wybieranego przez Sejm RP). Walka
wyborcza uległa polaryzacji między Dmowskim i Piłsudskim. Roman
Dmowski (1864-1939) był współzałożycielem i przywódcą polskiej
nacjonalistycznej partii Narodowej Demokracji. Propagował on walkę z
ruchem rewolucyjnym i antysemityzm. Józef Piłsudski (1867-1935) miał
natomiast poglÄ…dy socjalistyczne. W walce politycznej narodowcy
powszechnie wykorzystywali antyżydowskie oszczerstwa. Narodowa
Demokracja domagała się odebrania Żydom prawa wyborczego.
W toku zacieklej politycznej walki, w 1922 roku Piłsudski
zdecydował się wycofać swoją kandydaturę, a jego miejsce zajął
inżynier i minister spraw zagranicznych Gabriel Narutowicz
(1865-1922). Prawica wystawiła arystokratę Maurycego Zamojskiego
(1871-1939).
9 grudnia 1922 roku na prezydenta II Rzeczpospolitej został
wybrany Gabriel Narutowicz. Wbyrano go głosami lewicy, centrum i
mniejszości narodowych, co wywołało ostre ataki prawicy.
Zwolennicy stronnictw prawicowych wywołali w Warszawie zamieszki
antyżydowskie (10-15 listopada 1922 r.). Między innymi doszło do
pobicie posłów żydowskich i wyrzucania żydowskich studentów z
uniwersytetu. W ostrej antyżydowskiej agitacji aktywnie uczestniczył
generał Józef Haller (1873-1960). W efekcie tej antysemickiej
nagonki,
16 grudnia 1922 roku polski nacjonalista E. Niewiadomski zastrzelił w
Warszawie prezydenta II RP, Gabriela Narutowicza (1865-1922). Prawica
oskarżyła o to zabójstwo Żydów i socjalistów, którzy według nich
swoim
zachowaniem sprowokowali zabójcę (w ich mniemaniu był on bohaterem
narodowym).

W 1923 roku w Warszawie zaczął ukazywać się dziennik "Nasz Przegląd",
który był wydawany w języku polskim. Dziennik był związany z
umiarkowaną grupą syjonistów El Liwot. Posiadał liczne dodatki,
między
innymi "Mały Przegląd" (od 1926 r.) adresowany do dzieci i redagowany
przez Janusza Korczaka (1878-1942).

W latach 1924-1926 żydowski wydawca i księgarz Stanisław Jan Arct
(1884-1963) był wiceprezesem Amerykańsko-Polskiej Izby Handlowo-
Przemysłowej. Organizował życie gospodarcze i oświatowe w Polsce. Był
współtwórcą biblioteczek oświatowych. We własnej drukarni wydawał
głównie tanie cykle literatury dla dzieci i młodzieży.

W 1924 roku młodzież żydowska stanowiła 26%% ogółu studentów i 23%%
uczniów szkół średnich w Polsce.
W 1924 roku w Gdańsku powstała Światowa Federacja Haszomer Hacair
(Młody Strażnik). Była to syjonistyczna młodzieżowa organizacja
żydowska.

W 1924 roku polski premier Władysław Grabski (1874-1938) wprowadził
politykę stabilizacji pieniądza. Reforma walutowa polegała głównie na
zastąpieniu marki polskiej przez złotówkę.
Reforma walutowa doprowadziła do ostrego konfliktu, gdyż Żydzi
uznali, że ponoszą niewspółmierne obciążenie skutkami reformy. W tym
czasie rząd podjął próbę unormowania stosunków z ludnością żydowską
poprzez tak zwaną ugodę. Miała ona jednak wielu przeciwników tak w
obozie rządzącym, jak i wśród polityków żydowskich. Dodatkowo strona
żydowska oskarżyła władze, iż nie dotrzymały warunków wynegocjowanej
ugody, ponieważ ogłoszono zaledwie 12 punktów spośród wszystkich 42
podpisanych przez rząd. Pogłębiło to tylko rozgoryczenie żydowskiej
opozycji.
Konstytucja i traktat mniejszościowy (tzw. mały traktat
wersalski)
formalnie zapewniały Żydom równouprawnienie, jednak w rzeczywistości,
w II Rzeczypospolitej wciąż obowiązywały akty dyskryminujące.

W 1925 roku w Polsce w wyniku kryzysu wzrosło bezrobocie do 185
tysięcy osób. Nasilił się kryzys gospodarczy, który pogłębiał się
jeszcze bardziej w wyniku wojny celnej prowadzonej z Niemcami. Z tych
powodów w samym tylko 1925 roku Polskę opuściło 35 tysięcy Żydów,
którzy udali się w większości do Palestyny.

W 1925 roku nastąpiło zjednoczenie różnych organizacji
syjonistycznych
w jednej Organizacji Syjonistycznej w Polsce (Histadrut ha Cijonit we
Polonija), która była programowo podporządkowana Światowej
Organizacji
Syjonistycznej. Celem działalności było odrodzenie narodowe Żydów,
które miało nastąpić poprzez stworzenie własnego państwa w
Palestynie.
W Polsce wysuwała postulat autonomii kulturalno-narodowej, obrony
praw
narodowych i interesów gospodarczych ludności żydowskiej. Działaczami
Organizacji Syjonistycznej w Polsce byli między innymi: Icchak
Grünbaum (1879-1970), Maksymilian Apolinary Hartglas (1883-1953),
Leon
Reich (1897-1929), Henryk Rosmarin (1882-1955), Emil Sommerstein
(1883-195), Abraham Ozjasz Thon (1870-193), L. Lewite. Pod wpływem
organizacji znajdowała się większość prasy syjonistycznej, między
innymi: "Hajnt" i "Nasz PrzeglÄ…d" w Warszawie, "Togblat" i "Chwila"
we
Lwowie, "Nowy Dziennik" w Krakowie.

W 1925 roku w Berlinie (Niemcy) powstał Żydowski Instytut Naukowy
(Jidyszer Wissenszaftlecher Institut - JIWO). Główna siedziba
Instytutu znajdowała się w Wilnie, natomiast filie znajdowały się w
Warszawie, Berlinie i Nowym Jorku. Instytut zajmował się badaniami
nad
ludnością żydowską na świecie, zwłaszcza w Europie Wschodniej.
Istniały cztery sekcje: historyczna, filologiczna, ekonomiczno-
statystyczna oraz psychologii i wychowania. Zbierano, zabezpieczano i
opracowywano materiały, prowadzono badania nad językiem, kulturą i
folklorem.

Gdy w maju 1926 roku Józef Piłsudski (1867-1935) przeprowadził w
Polsce zamach stanu, fala jawnego antysemityzmu opadła. Społeczność
żydowska wiązała liczne nadzieje z dojściem do władzy obozu
sanacyjnego. Expose nowego rzÄ…du premiera Kazimierza Bartela
(1882-1941) zawierało wiele obietnic, jednakże nie zdołały one
zadowolić wszystkich stronnictw żydowskich. Rząd otwarcie popierał
środowisko ortodoksyjne, które w zamian popierało politykę rządu. Z
tego powodu państwo uznało wówczas żydowską szkołę elementarną
(cheder).
Obóz narodowej demokracji został zepchnięty na margines przez
sanacyjny reżim Piłsudskiego.

W 1926 roku w Polsce utworzono Żydowski Syndykat Dziennikarzy.

Od 1926 roku żydowska młodzieżowa organizacja Haszomer Hacair (Młody
Strażnik) ewoluowała w kierunku marksizmu.

W 1927 roku prezydent RP Ignacy Mościcki wydał rozporządzenie
rozciągające przepisy dotyczące gmin żydowskich na terenie całego
państwa. Wedle niego Żydzi w Polsce tworzyli składający się z gmin
ZwiÄ…zek Religijny o charakterze publicznoprawnym. Do kompetencji gmin
należały wszystkie sprawy związane z religią żydowską, a dodatkowo
społeczno-filantropijne i kulturalne.

W marcu 1928 roku odbyły się wybory do Sejmu II Rzeczpospolitej
Polskiej. Blok Mniejszości Narodowych zdobył wówczas 55 mandatów do
Sejmu i 21 mandatów do Senatu.

W 1928 roku w Warszawie otworzono Instytut Nauk Judaistycznych.
Jednym
z pracowników Instytutu był wybitny żydowski historyk Izaak Schipper
(1884-1943). Badał on dzieje gospodarcze Żydów. W 1930 roku wydał
czterotomowe opracowanie "Jidysze geszichte...", ukazujÄ…ce rolÄ™
ludności żydowskiej w rozwoju form kredytu, handlu, cyrkulacji
kruszców w Europie. Napisał także "Studia nad stosunkami
gospodarczymi
Żydów w Polsce podczas średniowiecza" i "Dzieje handlu żydowskiego na
ziemiach polskich".

24 czerwca 1930 roku rabin Meir Shapiro otworzył w Lublinie Szkołę
Talmudyczną - Jesziwę Mędrców Lublina (Jeshivat Chachmei - Hakhmei).
Budynek szkolny miał siedem pięter i stu dwadzieścia sal wykładowych.
Biblioteka liczyła 40 tysięcy książek.

Przed wyborami do Sejmu II RP, które odbyły się w sierpniu 1930 roku,
nie doszło do zorganizowania Bloku Mniejszości Narodowych.
Poszczególne partie żydowskie wystawiały samodzielnie własne listy
wyborcze.
Do Sejmu II RP weszli między innymi: Henryk Rosmarin (1882-1955),
rabin Aron Lewin (1879-1941), Emil Sommerstein (1883-1957) i rabin
Abraham Ozjasz Thon (1870-1936). Senatorem został inżynier Adam
Czerniaków (1880-1942), który był działaczem żydowskich związków
rzemieślniczych i radnym miasta stołecznego Warszawy.

W 1931 roku rząd polski ustawą ostatecznie zniósł wszystkie akty
dyskryminujące Żydów w Polsce. Było to najważniejsze osiągnięcie w
regulowaniu sytuacji społeczności żydowskiej w Polsce w okresie
sprawowania rządów w Belwederze przez marszałka Piłsudskiego.

Całość http://www.izrael.badacz.org/zydzi_w_polsce/dzieje_rzeczypospolita.html
http://groups.google.ru/group/soc.culture.polish/msg/1728c15d08908d25

boukun

PS. Jak szybko mnie cytujÄ…: http://newsgroups.derkeiler.com/Archive/Soc/soc.culture.polish/2008-08/msg00055....