Sygnały nr. 18/90

Szlakiem 21 mostów

W artykule pod tym tytułem ("Sygnały"1/90) Jacek Zemła pisał o liniach
Gdańsk Wrzeszcz - Kokoszki - Stara Piła i Gdynia - Kokoszki. Chciałbym
uzupełnić ten materiał.
Budując linię Gdańsk Wrzeszcz - Kokoszki - Stara Piła w 1913 r. wykonano
ogromne roboty ziemne. Aby dotrzeć na Wysoczyznę Kaszubską, musiano pokonać
wzgórze morenowe. Dlatego są tam 30m przekopy, gdzie indziej natomiast 15m
nasypy. Planowano, że linia ta będzie fragmentem najkrótszego połączenia
Gdańska z Berlinem. Dlatego wszystkie wiadukty są przystosowane do
przepuszczania jeszcze, jednej nitki torów. Od dnia uruchomienia czyli od 1
maja 1914 r. kursowały
tam 4 pary pociągów osobowych Gdańsk Wrzeszcz - Kartuzy. W 1919 r. w pobliżu
stacji Kiełpinek wytyczono nową granice, między Wolnym Miastem Gdańskiem a
Polską. To ograniczyło kursowanie pociągów do 2 par. W latach trzydziestych
na linii tej przeprowadzono próbne jazdy parowozów po
naprawach (m.in. serii TKp1 i OKl27). Ilość spalonego węgla mierzono...
koszami. W czasie okupacji niemieckiej ponownie zwiększono ruch pociągów do
4 par.
Po utworzeniu w 1919 r. Wolnego Miasta Gdańska zostały odcięte od kraju
Gdynia, Puck i Wejherowo Aby umożliwić do nich dojazd koleją, 20 listopada
1921 r. oddano do użytku linie Gdynia - Kokoszki (26 km). Powstała z nagłej
potrzeby linia nie uwzględniała perspektywicznego rozwoju tamtejszego
portu. Bardzo śmiało pokonywała duże wzniesienie w kierunku Osowej, co
wykluczało uruchamianie ciężkich pociągów towarowych. Dlatego po oddaniu do
eksploalacji w 1930r. nowoczesnej magistrali ÅšlÄ…sk-Gdynia zlikwidowano
odcinek od Gdyni do wsi Owczarnia. Odcinek Gdynia - Osowa magistrali
węglowej przebiegał w pobliżu starego fragmentu linii, był jednak
dwutorowy. Wyposażono go w żeberka ochronne Kiepkiego. Pochylenie
na nim wynosiło od 11 do 15 promile. Linie starą i nową
powiązano, dobudowując w 1930 r. odcinek Osowa - Owczarnia (około 3
km). W lasach gdyńskich zachowały się w dobrym stanie wiadukty i
nasyp starej linii. Polecam spacer tym trakem.
W marcu 1945 r. na czterech wiaduktach linii Gdańsk Wrzeszcz - Kokoszki
wycofujące się wojska hitlerowskie ustawiły po dwa parowozy. Wysadziły je w
powietrze, utrudniając pościg wojskom rosyjskim. W Centralnej Agencji
Fotograficznej zachowały się dwa zdjęcia przedstawiające zburzone wiadukty i
parowozy 38 3288 oraz 36 497 ex Od2-81. W 1945 r. rozebrano tory na odcinku
Gdańsk Wrzeszcz - Kiełpinek i przeniesiono je na trasę. Malbork -
Kwidzyn. Po wojnie gdańszczanie mieli zawsze nadzieję na
odbudowanie zniszczonej trasy. W 1953 r. powstał społeczny komitet odbudowy
kolei. Z jego inicjatywy wykonano dokumentację rekonstrukcji wiaduktów Około
2.5 km od Gdańska Wrzeszcza planowano budowę przystanku kolejowego. Dlatego
tuż obok usytuowano pętlę tramwajową. Nadzieje ożyły znacznie, gdy w latach
1971-1974 zaczęły powstawać duże osiedla mieszkaniowe wzdłuż niszczejących
nasypów. Po wybudowaniu Kombinatu Budowy Domów w Kokoszkach rozbudowano
tamtejszą stację. Powstał też problem dowozu materiałów na gdańskie place
budów. Zdecydowanie negatywne stanowisko ówczesnych władz kolejowych
spowodowało, że linia nie została wówczas odbudowana.
Na dodatek lokalizacja lotniska w Rębiechowie spowodowała rozebranie Około
1,5 km linii Osowa-Kokoszki. W latach sześćdziesiątych kursowały tamtędy 3
pary pociągów osobowych prowadzonych parowozami serii 0i2 i Oi1 z MD Gdańsk
Zaspa. Dnia 15 lipca 1973 r. wstrzymano ruch pociągów osobowych, a około 8
km linii stało się bocznicą. Jeśli dojdzie do rozbudowy lotniska, to będzie
też zlikwidowany fragment magistrali węglowej na odcinku Osowa - Żukowo
Wschód. Między innymi dlatego nie elektryfikuje się tej linii.
Tekst i szkic:
ROMAN WITKOWSKI
Hamburg