Reinout van Montelbaan heeft ons zojuist aangekondigd :

Hopelijk heb je hier iets aan:

SONGS SCHRIJVEN
volgens Music Maker:

1. Luister goed en herschrijf
Hoe schrijf je songs? Nou, oefening baart kunst. Een handig opstapje is
om een song die je leuk vindt als uitgangspunt te nemen. Maak er een
nieuwe tekst op. Kijk vervolgens of je de muziek kunt veranderen
zodanig dat je je eerste eigen liedje schept. Je kunt veel leren door
heel bewust te luisteren naar repertoire dat je aanspreekt. Ontrafel de
opbouw van de songs, maak er op papier een schema van dat tot voorbeeld
kan dienen bij het maken van eigen werk.

2. Blijf dichtbij jezelf
De kans is groot dat je eerste liedjes erg lijken op het repertoire van
artiesten waarvoor je bewondering hebt, de acts waarnaar je veel hebt
geluisterd. Dat is op zich geen verkeerd vertrekpunt, het is een
positie om op verder te bouwen. Door dichtbij jezelf te blijven en te
kiezen voor eigen thema's (dingen die je bezig houden) en muzikale
invloeden uit je eigen omgeving, krijgen je songs vanzelf een meer
eigen geluid en dus gezicht.

3. Inspiratie, die maak je
Veel songwriters met ervaring weten dat het geen zin heeft te wachten
op inspiratie die zich uit het niets zou moeten aandienen. Inspiratie
kun je afdwingen door aan de slag te gaan en door jezelf de discipline
op te leggen gewoon onverdroten verder te gaan, ook als het even niet
wil vlotten. Xander de Buisonjé (Volumia!) tijdens de Muzikantendag
2002: 'Het gaat erom een hilarisch moment met jezelf te krijgen. Soms
zit je uren achter de piano en er komt echt helemaal niks. Op zulke
momenten voel ik een haat-liefde verhouding met mijn piano. Het mooiste
hilarische moment met jezelf, is als er dan ineens een stukje opkomt
waardoor je weer helemaal in een liedje kunt kruipen.'

4. Pen en papier bij de hand
Je zit op het toilet, in de auto of ligt in bed te staren naar het
plafond. Ineens dringt zich een zin of one-liner op in jouw hoofd. Of
je ziet een kop in de krant of hoort een uitspraak in een interview,
die een basis kunnen zijn voor een song. Je hoort er zelfs een
melodietje bij. Het zal menig songwriter vaak overkomen. Zorg dus dat
je altijd pen en papier bij de hand hebt om dat ene sterke zinnetje op
te schrijven. Want één sterk zinnetje kan als refrein een hele song
dragen. Sterk melodietje in je hoofd? Zing het bij gebrek aan een
instrument gewoon in op een memo-recordertje om het vast te houden.
Neuriën van een melodie is ook een goede methode, zeker om je ervan te
verzekeren dat het een zangmelodie is die qua toonhoogte geen problemen
oplevert bij het zingen.

5. Beperk je onderwerp
Songs worden wel omschreven als 'poëzie die op muziek gezet is'.
Lulkoek! De meeste gedichten laten zich met geen mogelijkheid zingen,
99,9 procent van de popsongs kun je niet voordragen als gedichten. Dat
komt onder meer doordat veel popsongs zich bedienen van spreektaal. The
Who's Pete Townshend heeft een betere vergelijking: 'Songschrijven is
net als journalistiek bedrijven, vertel in de eerste twee zinnen
waarover je het wilt hebben.' En, voegen wij eraan toe, blijf bij dat
onderwerp, haal er niet teveel overbodige ballast bij! De link met
journalistiek die Townshend legt, ligt stukken meer voor de hand dan
een vergelijking met literatuur, want in een song moet je juist vooral
niet allerlei zijpaden betreden en uitweiden. Stop niet teveel ideeën
tegelijk in je songs! Townshend: 'Na het pakkende begin moet je een
versregel hebben of een heel couplet dat sfeer opwekt, een beetje kleur
om je idee te laten overkomen, maar ga daar niet te ver in.' Het
couplet is niet alleen een sfeerschets, maar herbergt daarnaast heel
vaak de beschrijving van een plek, een personage of een situatie die
vooral aanvullend is op het refrein.

6. Liefde en lust
Popliedjes gaan vaak over liefde en lust en dat is niet toevallig.
Iedereen kent deze zielenroerselen en wil daaraan uiting geven. Omdat
het een universeel gevoel is dat iedereen aanspreekt, zijn liefde en
lust dus nog commercieel aantrekkelijke onderwerpen ook.

7. De muzikale fundamenten
Muziek heeft drie fundamenten, namelijk melodie, harmonie en ritme. De
zangmelodie van het couplet is in het algemeen lager van toonzetting
dan het refrein. Harmonische regels zijn er om muziek geen 'pijn aan de
oren' te laten doen. Binnen de harmonische regels kun je wel zorgen
voor contrasten door akkoorden af te wisselen. Een voorbeeld kan zijn:
start het couplet met een G-akkoord, het refrein met C, de brug met Am.
Zorg voor ritmische afwisseling, bijvoorbeeld in de zangfrasering
tussen het couplet en het refrein. De toonsoorten C, D, G en F slaan
trouwens vaak het beste aan bij luisteraars.

8. Voel de akkoordenwisselingen
Waarom zijn sommige akkoorden switches zo mooi? Geen idee, maar probeer
er eens een paar en ga bij jezelf na wat voor gevoelens ze bij je
losmaken. Je zult ondervinden dat er wisselingen zijn die emotioneel
effect op je hebben. Tja, en dan heb je zo'n mooie melodie en ook een
pakkende tekst. Je bijt je erin vast, maar op de een of andere manier
lukt het niet de twee te laten matchen, het voelt niet goed. Probeer de
tekst eens op een andere melodie, dat kan verrassend uitpakken.

9. De opbouw van de song
Hoewel de vorm van popsongs steeds vrijer is geworden, is het
traditionele liedje nog erg gestoeld op de zogenaamde da capo aria
opbouw. Hierbij wordt, afgewisseld met refreinen, deze volgorde
gehanteerd:
couplet 1, couplet 2, tussenstuk of bruggetje, couplet 3, herhaling van
het tussenstuk, herhaling van een couplet, slot. In veel gevallen
bestaat een couplet uit ongeveer 16 maten, het refrein uit tien maten.
Of je voor deze opbouw kiest of niet, is eigenlijk niet zo belangrijk.
Wel wezenlijk is dat je in de paar minuten die een song duurt een soort
spanning opbouwt, een spanningsboog die je niet mag verstoren en die
tot een climax leidt op ongeveer driekwart van de song.

10. Lijm mensen met rijm
In vroeger eeuwen bestond er geen drukwerk en er waren er geen
recorders en geluidsdragers. De mensen moesten alles opslaan op de
harde schijf in hun hoofd, in hun geheugen dus. Rijm was een soort
geheugensteuntje bij het onthouden van gedichten en liedjes. Dat geldt
eigenlijk nog steeds, rijm ligt lekker in het gehoor, liedjes die niet
goed rijmen blijven vaak minder gemakkelijk hangen. Bij rijm gaat het
niet alleen om de klank van de lettergrepen, maar ook om de metriek, de
lettergreep waarop de klemtoon ligt. Hoewel er vaak mee wordt
gesjoemeld in de popmuziek, komt het erg onnatuurlijk over als je een
niet beklemtoonde lettergreep zogenaamd laat rijmen op een wel
beklemtoonde lettergreep.

Populaire rijmschema's zijn AABB en ABAB, ofwel 'Ik hou van jou. Ik
blijf je trouw. Trouw met mij. Dan ben ik blij.' en 'Ik hou van jou.
Trouw met mij. Ik blijf bij jou. En ben zo blij.' Maar het kan
natuurlijk ook anders. Ernst Jansz van Doe Maar: 'Er worden alleen nog
maar ABAB schema's gebruikt. Daar zit geen diepte in. Bij ABAC gevolgd
door DBDC bijvoorbeeld kun je met mooiere accenten werken. Zo kun je
spelen met rijmvormen.' Er zijn rijm woordenboeken in de handel. Schaam
je er niet voor ze te raadplegen, veel bekende songwriters doen dat
ook.

11. Zweer bij een sfeer
Veel mensen zeggen dat ze nooit luisteren naar de teksten. Onzin
natuurlijk, want hoe kun je iets nu meezingen als je zegt dat je er
niet naar luistert? Wat mensen eigenlijk bedoelen is dit: ze luisteren
niet heel erg bewust naar teksten. Vaak is het, afgezien van de
hookline, vooral de sfeer van een song die de mensen bij hun strot
grijpt. Zorg dus voor een consistente atmosfeer die een eenheid met de
tekst vormt. Als sfeer, tekst en muziek niet hand in hand gaan, kan het
geheel erg koddig of gekunsteld overkomen.

12. De hoeksteen van een song
Een liedje heeft minstens één hookline nodig. Pete Townshend zei er
ooit over: 'Introduceer een hookline, zorg ervoor dat je de mensen
pàkt. In de eerste seconden moet je ze pakken, hun aandacht trekken.'
Maar wat is een hook of hookline dan? Tja, dat kunnen alle ingrediënten
zijn waarop een liedje sterk leunt, elementen waardoor de song blijft
hangen bij de luisteraars. Heel vaak is de hookline het zinnetje dat
het meest in het liedje herhaald wordt, de zinsnede waaraan in veel
gevallen de titel wordt ontleend, meestal het eerste of laatste
zinnetje van een refrein. Sommige popsongs hebben meer van zulke
hoekstenen, zoals Every breath you take van The Police. Besteed veel
aandacht aan de hoeksteen. Soms kan deze sterker worden door simpelweg
één woord te vervangen door een ander. Een hookline kan ook gevormd
worden door een herkenbaar en dus vaak herhaald instrumentaal motief.

13. Een rif en een lift
Een rif is een muzikaal motief van een paar maten dat steeds herhaald
wordt en dat een song uiterst stuwend en pakkend kan maken. Talloos
zijn de popliedjes waarin één tot hooguit drie akkoorden zijn gebruikt,
maar die wel sterk leunen op een rif van de gitaar, de bas of een
pianoriedel. Voorbeelden die we kunnen noemen zijn de rif in Venus van
Shocking Blue, My Sharona van The Knack, maar ook hiphop- en rapsongs
ontlenen hun kracht bijna altijd aan een (elektronisch) rifje.
Technisch goed geschoolde muzikanten hebben de neiging hun neus op te
halen voor veel herhalingen, omdat ze naar hun smaak dan hun
virtuositeit niet voldoende kunnen etaleren. De kunst is om in de
herhaling toch creatief te zijn. Dat kan door nu en dan een heel
subtiele variatie aan te brengen in het muzikale motief. Verder kan het
aanbrengen van een lift in je song een verrassend effect sorteren. De
lift is een aanloopje naar het refrein, voortkomend vanuit het couplet.
Een heel goed voorbeeld van een lift zit in de oude hit Natural woman
van souldiva Aretha Franklin. Na het laidback couplet, bouwt ze via de
lift de spanning op tot een soort eruptie in het refrein.

14. Een pakkend intro
Niet zelden wordt de rif al in het intro geïntroduceerd, soms geldt dat
ook voor de hookline, zoals bij Yesterday van The Beatles. Het intro is
de (hopelijk pakkende) opening van een song. Vaak komt het intro pas in
de studio aan de orde, maar denk er ook goed over na nog voor je het
basismateriaal gaat bewerken (arrangeren). Goede intro's zijn spannend,
wekken verwachting op, zijn zeer herkenbaar en zorgen ervoor dat je
song meteen staat als een huis. Intro's van radiosongs moeten niet te
lang zijn, in het algemeen blijven ze binnen de 15 seconden. De intro
is het begin van de spanningsboog die de song overspant en de sfeer
bepaalt.
15. Hoe klink je uitgekleed?
Xander de Buisonjé zei het tijdens de Muzikantendag 2002, maar talloze
songwriters verkondigden het vóór hem: 'Een goed liedje moet al stáán
als een huis met één instrument en zang, en niet gered worden door de
productie.' Met andere woorden: een sterk liedje blijft sterk, ook al
is de uitvoering minimaal. Het arrangement en de productie dienen enkel
om een liedje nòg meer kracht te geven. De echte singer-songwriters in
de wereld namen hun legendarische liedjes, zoals Bob Dylan zijn Blowin'
in the wind, vaak op met een uiterst kleine bezetting, soms zelfs
alleen met een akoestische gitaar. Collega's van zulke
singer-songwriters herkenden de kracht van hun songs en maakten er
vervolgens met een uitgebreidere productie een hit van. In het geval
van deze Dylan-song gold dat voor onder anderen Stevie Wonder, The
Hollies, The Byrds en Peter, Paul & Mary. Beoordeel je eigen liedjes
dus op hun zeggingskracht in hun meest uitgeklede vertolking.

16. Beperk de lengte
Bij deze tips zijn simpele popliedjes het uitgangspunt en dus niet de
breed uitgesponnen monumentale werken van bands als Dream Theater, Rush
en Pink Floyd. Maak je doorsnee-popliedje niet te lang, vier minuten is
zo'n beetje het maximum. De populaire radiozenders draaien songs die
langer zijn doorgaans niet, omdat het publiek afwisseling verlangt.
Radioliedjes moeten meegebruld kunnen worden en daarna willen de mensen
zich weer opladen voor een volgend deuntje.

17. Nedertekst een puzzel
Het schrijven van Nederlandstalige popliedjes is een relatief nieuw
ambacht, want eigenlijk is er pas sinds 1980 sprake van een wat grotere
belangstelling voor popsongs in onze moerstaal. Het is een discipline
met specifieke eigen technieken omdat het Nederlands geen gemakkelijke
poptaal is. Ernst Jansz van Doe Maar verwoordde het als volgt:
'Nederlands is metrisch gezien een moeilijke taal. Onze taal kent veel
lange woorden en vrijwel alle werkwoorden eindigen stom. Daardoor kun
je een zin niet eindigen met het hele werkwoord. Je kunt niet zeggen
'Ik kan iets verzinnen'. Dat moet je omdraaien: 'Dat ik iets verzinnen
kan'. Een goede Nederlandse tekst is een waanzinnige puzzel.'

BRON: WWW.MUSIC-MAKER.NL

--
Tiep en grammaticafouten mogen vervangen worden door de onderstaande
letters en cijfers:

abcdefghijklmnopqrstuvwxyz1234567890

Deze mogen waar nodig meerdere malen gebruikt worden.